Kachin News Group - Kachin

Gahpaw

Hkungga tsawra ai J.W amyusha ni yawng e Karai Kasang a chyeju gaw anhte a ntsa naw agrin nga nga ai. Anhte hpe Karai Kasang a Amyu shatai la ai Karai Kasang a sadi dung kangka tsawra ai gaw dai ning na Hkrisamat sakse rai nga sai. Hkrisamat gaw mungkan ting hpe tinang yubak kaw na hkyela na matu re ngu ai makam hkringhtawng hte maren, tinang a nawku hpung hkringhtawng hte maren langai hkrai, kun dinghku, buga, kahtawng ningchyawng, ginwang hku nna hkap hkalum la ai Hkrisamat akyu hpyi hpawng lamang ni hpe galaw nga ga ai.

Dai ning gaw dai makam htunglai hku htai la nga ai Hkrisamat hpe anhte a jamjau tsinyam hte hkam sha ai anhte a prat mabyin masa hta n hkawm nna Hkrisamat mungga a ningdat nga ai lam hpe myit shaku la ai hte Karai Kasang ra ai anhte a prat maka hpe gawgap la na lajin ai. Anhte amyu ni gaw daru magam kaboi hkrum ai (victims under entre power) amyu ni rai nga ai. Ndai Hkrisamat gaw Hpyen Asuya Ra Lata Poi galaw na mahka jahtum na rai nga ai.  

Kaja wa Hkrisamat gaw anhte hpe kaning rai shadum, sharin, ninggun jaw ai hte myit mada shara majing hte tengman ai, hkrung grin ai awng padang rai nga ai hpe ninggun la na matu rai nga ai. Ndai mungga gaw Karai Kasang amyu ni mungkan a daru magam npu dip zing-ri hkrum ai raitim kaning rai dai n hkru ai daru magam hpe ninghkap kau ai lai hpe anhte prat maka hta Hkrisamat mungga hpe htai la let prat maka ningnan gawgap la na matu rai nga ai.

Luka hte, Roma Hkawseng Lai (Luke and Roman Imperialism)

Luka gaw chyum labau munu mung rai nga ai hte maren, Hkrisamat mabyin hpe Roma a Mungmasa prat mabyin masa hte hkrak madun ai, laklai ai kabu gara shiga ningka nan rai nga ai. Dr Luka gaw dai aten na, langai, Roma hkawseng magam ni a lam, lahkawng, Yuda masha ni a prat tsin yam hte, masum, Yuda nawku htung a lam ningpawt ninghpang shinggyim wuhpawng hkrang lai hta Hkrisamat hpe mung masa labau lai hte hkru chya din nhtawm tang madun dan wa sai.

Luka 2:1-7 hta--- “Dai nhtoi hta e, mungkan ting hpe jahpan la na, Kehta hkawhkam Agustu kaw nna mungga pru ai. Dai jahpan la ai gaw, Suri mung hta Kureni munggyi tai nga yang, shawng la ai jahpan rai nga ai. Shaloi masha mahkra gaw amying shalawm na matu, langai hte langai tinang a mare de wa ma ai. Yosep mung, Dawi a kashu kasha hte aru arat rai nga ai majaw... Mari hte arau amying shalawm na matu lung wa ai: Mari chyawm gaw na-um nasin hkum rai nga ai. ...shangai nhtoi gu nna, shi gaw shadang sha alat shangai wa sai...”

Madu Yesu shangai wa ai mabyin gaw Roman hkawhkam Caesar Agustus wa a shawng ningnan Yuptung Jahpan la na matsun dat ai aten re. Dai aten Suri mung (Province) e Roma munggyi Kureni wa up nga ai ladaw re. Ya, Yuda mung a mung masa gaw Herod hkawseng aru arat ni up ai kata rai nga ai. Hkawseng magam Herod gaw Yuda Idumaean ru sai ningpawt kaw na rai nga ai. Shi a mungmasa daru magam hte ahkang aya gaw shingdu Roma wa shadaw karum ya ai hte lu la wa sai.

Dai hpang, Roma hpyendap majan maden ka-up la wa ai lam byin wa nna dai ginra hpe jahkrit shama sha ai lam ni byin wa sai. Roma ni Yuda mungchying shawa ni a myit masin hpe hkrit tsang shangun ai lam lahkawng hte mu lu ai; dai gaw, langai, Yuptung Jahpan hte arau ahkun hkanse, kang hta na ahkang aya (the power of taxation) hte lahkawng, htingbu Suri mung e Roma munggyi nga nga ai lam re: dai gaw Yuda ni hpe Roma hpyen ninggun hte jahkrit shama nga ai lam nan rai nga ai.

Hkawhkam Kehta Agustu a hkawseng daru magam shagrin ai lai (imperialism) hpe hkanse lit hte mung shawa hpe abrep nna shi a sut masa shagreng la ai, mung masa ahkaw ahkang hpe lawu na munggyi ni, shi ading tawk sharawt ai uphkang magam (Herod zawn ra ai ni) hpe n dut n dang shi a malai hkrang shapraw ahkang aya jaw ai lai (power exercise) hte hpyendap hte hpyen ninggun maden ai. Roma gaw dai aten Mungkan a langai sha nga ai daru magam nan rai nga ai. Ning re ai masa hta mung shawa ni yawng gaw daru magam kata rai nga ai hte maren tsinyam kata asak hkung nga ai ni rai nga ai. Ndai zawn mungkan a n hkru ai mungkan hkawseng Roma a daru magam hpe Madu Yesu shangai wa ai lam kaning rai adingtawk rai hkum kadup, ninghkap ai lam hpe lawu na lam hte maren mu ai.

Madu Yesu shangai wa ai lam ga:

I.Tengman daru magam hpe ndau ai lam re
(Manifestation of the Ultimate Power)

Luka 2:1-7. Madu Yesu shangai wa ai lam gaw Daru Magam majing up nga ai lam re. Myihtoi Esaia gaw 9:5 hta--- “Kaning rai n me law, anhte a matu kasha shangai nna, anhte hpe shadang sha jaw mi ai.”  

Dai gaw Myihtoi ni a masing hte maren shangai wa ai n re. Dai hte maren mungkan a daru magam npu ban hte ban dip da hkrum ai Karai Kasang amyu Israela ni a mungtsaw myutsaw hte nawku htung tsaw ai masing ni hpe shadik shatup na matu mung n re. Bai, Isaraela masha ni a shim ip masing gran maw nga ai lam shanhte hpe ban hte ban dip ka-up mayam yam sha ai mungkan a hkawseng mungdan ni hpe matai htang, bai padang dip la na masing hpe shabyin na matu mung n re. Shaloi?  Karai Kasang a masing hte maren, shi a aten dik tup wa ai hte maren, Karai Kasang a masing hte Madu Yesu gaw shangai wa sai she re.

Luka 2:6 Chyum ga hpe Dr Ola Hanson gaw ndai e,...“shangai nhtoi gu nna”... nga ai gasi hpe lang ai. Dai gaw e-plaees-thee-san ngu ai hkrang shapraw gasi hpe lang da ai. (Dai gaw Indicative Aorist Passive plural third person rai nna rudi aga play'-tho kaw na rai nhtawm, lachyum gaw “fill” jahpring ai rai nga ai).  Laili laika hte lachyum masa rai yang [imbue: shachyam shabra ai, influence: masha ni hta daru magam ka-up hkrum ai snr sari sadang daru magam hte seng ai mabyin, supply: ra kadawn ai lam hte lachyum pru ai lam hpe jaw ya ai lam hpe mu lu ai.] Ndai Chyum daw hta ndai gasi gaw alak mi ahkying ladaw hte matut nga ai lam hpe madun tawn nga ai; ahkying ladaw hte (hta), du sai hte maren dik tup ai, fulfil (time), Jahkum shatsup lu sai, accomplish lam masa hpe mu lu ai.

Ning e, Luka ahkyak htawng madun ai gaw Karai Kasang a mungkan masha ni ntsa lajang ai amu aten ladaw, masing hpring tsup wa ai hte maren Shi a amu Shi a hkye hkrang la ai amu hpe shangai shaprat la ai lam rai nga ai.

Mari shangai nhtoi gu ai hte maren shadang sha shangai shaprat la ai gaw mungkan a hkye hkrang la ai amu hpe shaprat shalat, gawgap, hkridun dat ai lachyum, dan leng nga ai gaw Karai masa hte mahkri shawn la lu nga ai. Dai gaw Karai Kasang, shi a masing hpe galaw na, shadik shatup na matu rai nga ai. Lam mi gaw mungkan a n hkru ai daru magam (evil powers) a gumshem ai, n bung ai ni hpe shamyit ai, sat nat ai, marin ai, law hpa ai, dip sha ai, ka-up sha ai, ginjaw jum tek ai, tingnyang shagrin ai masing masa hte dai amu ni hpe jahten kau na matu rai nga ai.

Dai hpe Myihtoi Esaia gaw Esaia 9:5b hta asan sha myihtoi htoi ai gaw... “Shi a lahpa ntsa e up ai ahkang aya mara nga na rai nna, shi a mying hpe, Mauhpa wa, Hpaji daw wa, Daru Magam Karai wa, Htani htana wa, Ngwipyaw Madu, ngu nna shamying na mu ai,” nga ai. Yuda htung hta masha langai hpe amying jaw shabung ai hpe kaja wa ma a amu hte shi a asak hkrung lam maka hte lachyum shapraw ai, shadan dan ai hte shagrau ai htung nan rai nga ai.  

Dai amying ni mahkra gaw Shangai Wa sai ma Yesu hte Shi galaw ai amu gaw mungkan up maka na Daru Magam (power) majing hpe madi madun nga ai re. Dai gaw Esaia 9:6 hte maren, “Shi a ahkang aya hte, shi tawn da ai Ngwi Pyaw lam gaw law htam wa nna, htum ngu ai n nga na sai,... dai gaw htani htana prat dingda agrin nga na ra ai,” nga ai.

Anhte myit yu hkan sa na lam (Thought and Praxis)

Dai gaw Madu Yesu a Daru Magam gaw yawng mayawng a ningtsa na rai nga nna, prat dingsa grin nga ai Daru Magam rai nga ai lam hpe tsun nga ai. Dai aten na tsaw dik ai Roma hkawseng chyawm tari hte ginjaw lai daru magam (Hierarchical and Centralized Roman Imperial Power) ni a ningtsa hta grau ai Daru Magam hpe ndau madun dan ai lam rai nga ai.

Dai gaw mungkan masha hpe up sha ai mung masa daru magam gaw masha hpe yubak a mayam shatai nga ai. Madu Yesu hpe anhte myit masin hta anhte shangai la ai gaw mungkan a daru magam a ka-up uphkang ai lam hpe nyet kau nna tengman ai daru magam npu uphkang hkam ai lam nan rai nga ai. Dai majaw Hkrisamat gaw mungkan a yubak hte n hkru n kaja ai mayam prat na shalawt la ai daru magam hte matut ya ai mahkrai nan rai nga ai.

II. Mungkan a ginjaw daru magam hpe jahten kau ai lam (Decentralization of Power)

Luka 2:8-20. Madu Yesu shangai wa ai lam hta grai laklai ai lam gaw Roma a shinggyim wuhpawng hkrang hpe nhtang chyung di kau ai lam nan rai nga ai. Roma uphkang lai npu, Hkawseng magam gaw chyawm tari rai nhtawm Prester ngu ai salang wa gaw kahtawng ningchyawng kaw nna mare kaba na Rapdaw a salang kaba hte daju rai nga ai.

Dai npu she Elder ngu ai nawku htung salang ni, dai hpang ramma, dai hpang mayam, num hte ma ni nga nna shinggyim madang hpe ginhkan da ai re. Ginjaw a uphkang daru magam hte maren atsang shagu gaw Hkawseng wa hpe n shut n shai sadi dung hkan sa let ningtsa kawn npu lai wuhpawng hpe woi gaw gap nga ai. Dai rai Roma hkawseng mungkan ting grai simsa ai. Ginjaw daru magam hpe mung masa, hpyen masa, sut masa ningpawt ninghpang hta hkridun gaw de da nga ai re. Yuda ni rawt malan wa shagu shamyit kau lu ai. Hkanse, lam hte lam bang ra ai, sut masa n tara ai majaw kaw si kyet nga ai ma, num, mung shawa ni hpe bau na matu damya mya ai lam ni grai law wa ai.

Jahten labye, ana zinli, nat shung ai ni grai law wa ai. Shawa num ni law wa ai. Shawa gaw matsan ai, n-gun n rawng ai majaw Roma hkawseng mungdan hpe gumlang na atsam n rawng ai majaw grai simsa nga ai lam re. Raitim, tengman ai lam, ngwi pyaw ai lam, shim lam, lusha shim lam, rap ra lam, kabu hpa lam, hte myit simsa ai lam nga ai n re. Grau nna tinang kamsham ai Karai Kasang a lam, amyu lam, shawnglam a asak hkrung matut na lam a matu shakut ai amu shagu gaw Roma mung masa hpe ninghkap ai mara kaba hku re. Ndai amu galaw ai ni hpe kasi hku shawa a man mara jaw, si ari hte jen sat kau nga ai.  Ning re ginjaw lai hte ningtsa na tsang hte tsang lawu na ni hpe dip ai lai hte shinggyim prat mabyin n hkru n kaja dik ai aten Madu Yesu gaw shangai wa sai. Shaloi Yesu shangai wa ai lam hte Roma hkawseng ginjaw daru magam hpa baw seng nga a ta? Anhte gasan san ra nga ai. Dai hta:

i)  Yesu gaw Roma Shiggyim Atsang a Nem Dik ai Matsan ai Mare shingnawm, kahtawng kaji na n dan n dawng ai num kasha Mari kaw nna shangai wa sai (Luke 2:7). Myihtoi Mihka gaw “...nang Bethlehem-Ehprat e, Yuda mare mun sen hta nang kaji nga ai rai timung...” nga ai. Ndai gaw laika si masa hku nna mung lachyum masa hku nna mung Bethlehem mare kaji ai num mahkawn kasha langai zawn n dan n dawng, gyit nem dik ai mabyin hpe asan sha madi madun dan nga ai re.

ii)  Yesu gaw Nem Dik ai dusat ni a ushat wakang e shangai wa sai (Luka 2.7). Dai gaw Kehta Hkawhkam hkaw hte wa shakap shai ai lam hpe dingdaw dan nga ai.

iii)  Bai lamu kasa Kabriela hte wunawng uwa mung, masha atsang hta ‘myi n pu ladi n mu’ matsan dik ai sagu rem sha ai (nchyang ni) hpe dai kabu hpa shiga, Meshia, Madu Yesu shangai ai lam Shiga Kaba shawng ningnan shana hkrum sai (Luka 2:14). Mungkan a daru magam hte ahkang aya lu ai ni kadai mung n galaw ai amu re. Mungkan a shingra hte ninghtang hpe ninghtang chyung di kau ai lam rai nga ai.

iv)  Sinpraw mung na Magu hpaji rawng ni hkawhkam Herod hkawseng e shi hta grau ai mungkan hkawhkam shangai wa sai lam wa tam san ai lam hte bai shanhte gaw shi a hkawseng de du ai raitim shi hpe nawku na sa wa ai n re. Bai shi hpe hkungga ai hte sakjaw na sut sumpu gun sa ai mung n re sha, shangai wa sai Ma Yesu hpe nan Mungkan ting a hkawseng magam majing rai nga ai makam hte wa nawku hkungga ai hte kumhpa sakjaw wa sai (Mahte 2: 7-11). Dai hpang Hkawhkam wa ga hpe n hkrit n tsang lale, n madat ai sha kalang lata lamu kasa a matsun ga hte maren tinang mungdan de wa mat ai mabyin hpe mung mu lu ai (Mahte 2:12). Dai Magu hpaji rawng ni mabyin gaw hkaw hkam majing gaw Herod n re, shangai wa sai ma Yesu rai nga ai lam hpe masat ai lam rai nga ai. Maga mi hku nna Karai Kasang gaw Ketha hkawhkam hpe hkawhkam tingnyang na jahkrat kau sai lam hpe madi madun nga ai re.

v)  Ma Yesu hpe matsan ai sagu rem ai ni shawng ma Yesu hpe nawku ai lam gaw Mungkan Hkawhkam ni n hkap la lu ai amu re (Mahte 2:8-20). Raitim, hkik hkam ai, lu su ai ni sa du kabu lawm na hpe sha ahkang jaw nga ai re.

Ndai mabyin ni mahkra gaw Roma Hkawseng ginjaw daru magam hpe jahten ayai kau ai lam rai nga ai. Kehta Hkawhkam Agustu a ginjaw daru magam mung masa, uphkang lai daju hpe grup gra de shara htawt sit kau ya ai lam re. Madu Yesu shangai wa ai lam gaw matsan ai ni hpe sharawt la ai, myit mada shara jaw ai, num ni hpe Yuda nawku hte Roma shinggyim prat madang kaw na sharawt la ai lam re. Mungkan a hkyela na du wushat wakang e shangai ai lam nan mung dai aten na hkawseng Kehta Agustu daru magam hpe ninghkap ai lam nan rai nga ai. Sagu rem ai ni hpe dai kabu hpa shiga shawng jaw ai, shana ai mung, kaja wa mungkan a du magam, hkawhkam hkawseng, ahkang aya lu ai ni shanhte a asak hkrung lam, amu hpe ninghkap ai lam rai nga ai.

Shanhte gaw ahkyak ai shiga hpa ni shim tawn ai, shiga masu ai, shiga gale kau ai, shiga n shadu ai, shiga pat ai, shiga hpe hkrit ai, tengman ai shiga hpe koi ai lam ni hpe uphkang ai hkawseng ni tut galaw nga ai, dai ni mung galaw nga ai re. Sagu rem ni dai kabu gara shiga shawng shana hkrum ai hte Hkawhkam majing Ma Yesu hpe shawng nawku ai lam ni gaw n teng n man ai shiga hte mung masha hpe dip up sha nga ai hkawseng magam a daru magam hte shanhte a lai hpe gasat, gumlang, ninghkap ai lam nan rai nga ai.

Anhte myityu hkan sa na Lam

Anhte shangai wa sai Ma Yesu hpe hkalum la ai lam gaw dai ni anhte wuhpawng, ginra mungdan e n hkru n kaja lam shabyin nga ai uphkang ai ni a ginjaw daru magam hpe gumlang ai lam rai nga ai. Hpa majaw nga yang dai daru magam hte n hkru ai amu gaw Sadan a amu rai nga nna, Karai Kasang a masing hte Karai Kasang a amyu masha ni hpe jahten shaza nga ai majaw re. Dai rai anhte hpe Karai Kasang hte shi a masing hte daw hka shangun nna anhte hpe htani htana sat shamyit nga ai ginjaw daru magam lai hpe Hkrisamat galaw nga ai anhte yawng jawm jahten kau na matu rai nga ai. Tinang hkum ting dek mung Yesu hpe shangai la ai teng yang gaw, dai tinang gaw n hkru ai daru magam a ra ai hku shabyin nga ai kun? Dai n rai yang, dai n hkru ai daru magam lai hpe jahten ai de lawm nga ai kun? Tinang a shani shagu na sak hkrung hkawm sa lam hpe dinglik yu let sharai la na matu rai nga ai.

III. Daru magam n nga ai masha ni a prat hte shabung ai lam rai nga ai
(Identification with Powerless) Mahte 2:5 -6; Luke2: 1-20

Ndai gaw Yesu shangai wa ai lam hta anhte mu mada ra ai ahkyak ai lam langai rai nga ai. Mungkan a hkawhkam ni kadai mung ka-up sha hkrum ai ninggun hte daru magam n nga ai masha hpan maga n tsap ga ai. Luka a wuhpawng hta mung dai hte maren sha re. Daru magam daju hkum ni gaw Kehta Hkawseng a dinghku ni, munggyi up dinghku ni, mungup du dinghku ni Herod wa a myiman hte Yerusalem nawku htingnu a Yuda nawku htung ningbaw ningla Pharishe, Saduke ni hte Herod a dinghku ni rai nga ai.

Dai ni yawng gaw Kehta a ginjaw Daru magam grin nga na amu hte shanhte hpe gam jaw da ai daru magam agrin nga na matu sha, shakut nga ai ni hkrai re. Dai majaw, shanhte uphkang sha ai ni gaw up hkam ai ni a daru magam lam gaw shut na pyi myit dum ga ai n rai. Shanhte hpe dip, zing-ri, jahkrit shangap ai dawnggawng hte kamyet masing amu gran ai hta lai nna sharawt shagrau na ngu ai gaw n mai byin ai lam sha rai nga ai.

Ning re ai ginra shingra (context) e ma Yesu shangai wa ai lam gaw, daru magam n nga ai masha pang ni rai nga ai shinggyim wuhpung a shagrit kau hkrum ai num zawn re masha pang ni (Mahte 1: 28-38), sagu rem ni zawn re matsan mayan re ai masha pang ni (Luka 2:8-20), Yuda amyu hta lai nna kaga tara maigan ni gaw Karai Kasang amyu n re ngu dawdan shinggang kau ai Magu hpaji rawng ai ni zawn re masha ni (Mahte 2:1f), mare kaba hte shai ai kahtawng ningchyawng na masha shingnawm pang ni (Mahte 2:6), Roma ginjaw gaiwang masha n re ai daru magam n nga, hkawseng uphkang lai npu dip ka-up sha hkrum ai masha pang ni (Luke 2:1-7) hte masat shabung ai lam nan rai nga ai.

Ndai masha pang ni gaw mung masa daru magam, hpyen ninggun laba hte ka-up da ntsa n tara ai sut masa bai “hka hta marang jat” hkrum ai majaw galoi mung hkrit, kaya, myit kaji, garen let ginjaw matsun, ningsam, ningsen madat ai hta lai nna gara hku Karai Kasang ra ai hku tinang, kun dinghku wuhpawng hpe woi awn prat pra sa na lam ung ang wam dam ai ni hkrai rai nga ai.

Ndai masha ni a kaja ai lam langai gaw Karai Kasang hpe n tat ai sha, Karai Kasang a man e myiman pa ai wenyi asak hkrung lam hta galaw nga ai lit hpe kangka ai hte shakut shaja asak hkrung ai ni rai nga ma ai (Mahte 1:30, Luka 2:8-18).  Dai lam hta kaga, shinggyim wuhpawng e myiman n lu ai ni, myiman n pa ai ni, daru magam n lu ai, n nga ai (powerless) ni rai nga ai. Yesu shangai wa ai lam ni ning re Roma hkawseng daru magam (Imperial Power) a majaw uphkang hkam masha pang ni a machyi hkrum ai lam (pains) hte tsinyam (sufferings) lam ni hpe shabung ai lam mung rai nga ai.

Dai lam gaw shangai wa sai Yesu gaw up hkam ai daru magam n nga masha ni hte arau rai nga ai lam hpe madun dan nga ai re. Daru Magam n nga ai masha ni hkrai sha jamjau hkam sha nga ai n re, hkawhkam majing Yesu mung arau rai nga ai hte shanhte hpe tengman ai daru magam hpe chye na, hkam sha, kam sham lu na matu rai nga ai. Grau nna gaw dai hte mungkan a daru magam hte dai e shabyin dat ai n hkru n kaja ai lam hpe gasat ninghkap kau na matu rai nga ai. Tengman ai daru magam hta asak hkrung nga pra ai lam gaw mungkan a kaning re daru magam hpe raitim ninghkap padang dip kau ai lam nan rai nga ai.

Myit yu hkan sa na lam
Hkrisamat hpe galaw nga ai anhte ni yawng dai ni Madu Yesu gaw dip da hkrum ai masha maga shabung tsap nga ai lam hpe sharin la na matu rai nga ai. Dai daru magam n nga ai masha pang maga tsap ai gaw Yesu a shangai sa wa ai lam a yaw shada lam madung rai nga ai. Bai, dai masha ni hte Karai Kasang a yaw shada lam, Karai Kasang a hpung shingkang hpe shadan shadawng na matu rai nga ai. Daru magam n nga ai masha pang maga n tsap ai lam gaw mungkan a n hkru ai daru magam maga tsap ai lam sha rai nga ai. Yesu hpe shangai la ai anhte ni yawng gaw Madu Yesu zawn anhte a wuhpawng e dip da hkrum ai ni, daru magam n nga ai masha pang hte aru shabung, arau tsap let, shanhte hte arau mungkan a n hkru ai daru magam hpe ninghkap na matu rai nga ai.

Hpungdim
Dai rai dai ning na anhte J.W amyusha ni yawng a matu Madu Yesu shangai wa ai lam gaw Karai Kasang a masing hte maren Karai Kasang a myusha anhte ni yawng a matu grai ahkyak nga ai. Dai majaw, ahkrung nga ai Hkrisamat mungga hte maren anhte a sut masa, mung masa, hte shinggyim nga pra nga ai hkrit tsang hpa, shim lam n nga ai, shawnglam myit ru myit tsang ai, matsan chyaren ai, ana zinli, si htum ma wa nga ai, grup yin htenza ai lam ni hpe hparan mahtai jaw ya na matu rai nga ai.

Ndai anhte a shinggyim prat tsinyam hte ruyak shoi hpa lam ni yawng a rudi gaw mung masa manghkang a majaw nan rai nga ai. Mung masa manghkang ngu ai gaw daru magam lu ai ginjaw ni a n hkru n kaja ai hku nna daru magam hpe tingkyeng lam a matu jai lang nga ai majaw re. Ning re anhte mungdan e hpyen asuya gaw mung masa daru magam hpe n gawn n sawn, jai lang ai hte du na shaning ningnan e mungdan a ra lata poi hpe mung galaw na rai nga ai.

Ningre ladaw Madu Yesu shangai wa ai Hkrisamat gaw anhte hpe, langai, Daru Magam Majing up nga sai lam hpe shadum nga ai. Dai gaw mungkan na daru magam yawng mayawng ntsa na rai nga ai. Dai rai anhte yawng gaw Daru Magam Majing a uphkang ai hte maren hkawm san a matu rai nga ai. Dai gaw mungkan na n hkru n tara ai daru magam hte n hkawm sa ai hta n ga, dai hpe ninghkap ai lam rai nga ai. Ma Yesu hpe anhte a myit masin hta shara jaw hkap la ai ngu ai gaw Chyahtum Chyalai Daru Magam n pu asak hkrung ai hte mungkan na daru magam ni hpe ninghkap kau ai lam rai nga ai.

Lahkawng, Bai Hkrisamat ngu ai gaw n hkru n kaja ai Ginjaw daru magam hpe jahten kau ai lam re. Ginjaw chyu sha ahkyak ai ngu ai lai hpe jahten kau nhtawm, grup gra de mung daru magam maren mara gam garan ya ai lam rai nga ai. Anhte ni yawng n hkru n kaja ai kaning re ginjaw lai daru magam hpe mung gasat kau na Madu Yesu shangai wa ai lam gaw shadum nga ai. Dai hte maren ginjaw rudi daru magam lai kaw nna grup gra na masha yawng hta daru magam ahkyak tawn gam jaw ai lam rai nga ai.

Masum, Daru magam n nga ai masha pang ni hte shabung ai Hkrisamat mabyin gaw ginjaw daru magam (centralized power) hpe gasat shagrawt, jahten kau na matu hte dai amu galaw nga na matu anhte hpe ga sadi jaw nga ai lam rai nga ai. Dai rai tsawra ai J.W hkristan hpunau ni, nu wa, hte manaw manang ni yawng, dai ning na Hkrisamat gaw anhte yawng hpe Tengman ai Daru Magam hpe chye na shangun ai hte dai gaw mungkan a n hkru n kaja ai daru magam hpe shangai wa sai Mungkan ting Hkye Madu Meshia hte arau ninghkap gasat na matu rai nga ai.

Ndai mungkan, anhte a myit masin, kun dinghku, nawku hpung, kahtawng ningchyawng, mare buga kaw nna mungdaw mungdan ting hta e Tengman ai Daru Magam Majing uphkang grin nga lu na matu rai nga ai. Anhte langai hkrai gaw dip ka-up da hkrum ai daru magam n nga ai shawa ni a prat hte shabung ai hte n hkru n kaja ai daru magam hpe kam sham ai hte ninghkap na matu, rai nga mali ai law.

Shangai wa ai Madu Yesu a mying hta,
Shawng Htoi
United Theological College
Bangalore, India