Amying Shingra Hpaji lai hte "Jinghpaw" ngu ai Mying hta sawk la lu ai tengman ai Hkridun

“Masha” nga ai majaw, “amying” nga ai rai kun?  “Amying” nga ai majaw, masha nga ai rai kun?  Dai hta loi mi kata lam nga yang, “amying” a majaw, gahkyin gumdin wa ai rai kun? snr. “amying” a majaw, hkrat sum wa ai rai kun?  “Amying” gaw “masha” hpe jahten ai rai kun?  snr. “Masha” madaw “mying” jahten ai amu shabyin ya ai rai kun? 

Shaloi mungkan masha ni gaw “mying masa” hpe gawgap ai rai yang, lachyum htai la ai mung dai hku rai na re.  Raitim “Amyu” langai gawgap ai rai yang gaw, masha rusai (Anthropology) lam hta madung tawn nna mying hpe dai amyu a jasat jasa hta shadan dan na rai nga ai. 

Mying hte Mungkan a Shingra Tara
Shingra tara ngu ai hpe chye na hkawn lu ai zawn, n dang hkawn lu ai lam mung nga ai. Jaw ai lam gaw, shingra tara ngu ai gaw tengman ai lam rai nga ai.  Hpa majaw nga yang, dai shingra tara a shingdu e “n shut n shai shadan dan ai hkrang nga ai laisa lam” a majaw re.  Ga shadawn- ningsin, ninghtoi, hpun kawa ni a hkrung nga ai laisa tara lachyum shingra tara gaw, chyahtum chyalai, tengman ai lam hte matut nga ai majaw re.  

Dai gaw, mungkan masha yawng chye na tawn da sai Karai Kasang re nga nna Thomas Aquinas tsun sai.  Dai hpe yu yang, “Jinghpaw” ngu ai mying gaw anhte amyusha ni a “tengman ai shingra tara” hpe shadan ya nna, dai gaw tengman lam, shut ai lam n re hpe mu lu ai.

Amying gaw amyu langai a Zinwa ai maka kumla
Amying gaw Aga, Shingra bung ai amyu, sai hkringhtawng dinghku masha, ginru ginsa rum ai dinghku masha, htunghking ningli hte ngasat ngasa bung ai amyu dinghku masha ni a zinwa ai maka kumla ahkyak rai nga ai.  Bai nna, amyu langai a myit jasat, ngasat ngasa, labau maumwi, makam masham, htunghking ningli, ginru ginsa lamuga hpe du hkra shadan dan nga ai re.

Dai rai nna, “Jinghpaw” ngu ai mying hkawt gaw anhte amyu ting a “Nga nga ai lamBeing”3 hpe zinwa ai maka hku nna mungkan de htawng dan ya nga ai. Ga shadawn- Jinghpaw ga, Jinghpaw laika, Jinghpaw maumwi, Jinghpaw Labau, Jinghpaw Htung, Jinghpaw ga/mung, Jinghpaw du ni, Jinghpaw nsen, Jinghpaw hpyendap, Jinghpaw tsi mawan, kaga ni law law hte...gaw dai amyu ting a tengman ai common symbolism(zinwa ai maka masat) nan rai nga ai.

Ndai “Jinghpaw” ngu ai mying gaw, zinwa ni shingra rai nga ai hpe mungkan hta n-gun kaba dik ai amyu British ni hte mungkan hta makam masham kaba dik ai, hpaji chye ai, American sasana ni gaw asak apnawng nna, ban hte ban anhte buga e sasana galaw, anhte hpe sawk, bumga shara shagu Aga, Laisa ni gahkyin nna, zinwa ai mying “Jinghpaw” ngu ai hte anhte hpe asak jahkrung ya sai. 

Zinwa ai lam, Commonness ngu ai lam nga ai majaw, zinwa ai mying lu wa ai she re. Shanhte ni jahten sharun na myit nna masing jahkrat na anhte hpe “Jinghpaw” ngu chye na, myit hkawn, masat ai n re.  Anhte nan lai jasat nna, anhte a “Commonness” hpe shadan nga ai majaw re.  Shaloi anhte Chyurum sha ni a Commonness, zinwa ai lam gaw “Jinghpaw Byin Nga Ai Lam – Kachinness” rai nga ai lam re.  

Commonness ngu ai lam gaw hkik hkam ai, ring chying ai, n-gun ja ai, amyu kaba ai hte mungdan madu rai nga ai kum la re.  Amyu kaji langai hta Commonness ngu ai n ra ai. Raitim, dai amyu gaw kaba wa let amyu law law bai shangai wa nna ring chying wa jang,Commonness zinwa ai lam gaw ra nan ra wa sai.  Dai ni mungkan hta hpaji gaw “Zinwa aibandung” rai nna, zinwa ai ga “English” hpe lang nna sharin la ra ai.

Anhte a Jinghpaw rai nga ai lam (Kachinness) Aga, Laika, Mungtsaw masa, Hkam sha masa, Mayu-Dama, Kahpu-Kanau daw ang ai masa (kinship system), Htung lailen, Maumwi, Ginru ginsa, lamuga, Yaw shada ai, shakut shaja nga ai lam ni gaw, daini anhte ni a “tengman lam majing rai nga ai” hpe shadan nga ai re.  

Shaloi “Burmeseness” gaw anhte a zinwa lam mai byin na i?  Bai “Wunpawng” ngu ai mying gaw anhte a zinwa ai lam rai na kun?  Aga, laika, ginru ginsa, labau, htunghking tarashang rai nga ai kun?  Ndai gaw anhte a tsawm htap mai kaja, dam lada ai myit jasat hpe shadan dan ai maka langai gaw rai nga ai.

“Wunpawng” ngu ai gaw, KIO ni a Chyurum sha ni kahkyin gumdin ra ai ngu ai ningmu langai hte sha woi jai lang hpang wa ai re.  Dai hku jai lang ai ban mi jan wa sai, kaja wa gaw kahkyin gumdin ai lam nga sai kun?  Commonness ngu ai hta “kahkyin na langai” sha n-ga ai.  “Jinghpaw” ngu ai amying gaw amyu ting hte seng ai zinwa ai lam hpe madung dan ai lam re hpe mu lu ai.

Dai re majaw “amying” ngu ai gaw amyu kaba langai a Zinwa ai lam Commonness hpe madun dan nga ai re.  Dai zinwa ai lam gaw amyu langai hkikhkam ngang kang lam hpe shabyin ya nga ai. Ga shadawn: Israel.

Shamyet shanat laika: 1. Linda Smith and William Raeper, “A Beginner's guide to idea” Oxford;England, 1991, Page 35-38, 2. “Ethnic group”: In Britannica Ready Reference Encyclopedia, 275. 3. Hkalup Sasana Labau, Cahtolic Sasana Labau, bai British Colony ni a labau hta mu lu ai.