Madung Shamyet Shanat Chyum Ga
(Mahte Laika 1:18-25); (Luka Laika 2:1-2; 4:16-30)

“Tsawra ai hpu nau ni, dai ning kalang bai anhte Hkrisamat hkam la lu sai. Ndai shata gaw, amu mung grai kyin dut nga ai aten nan re. Mungkan a du hkra ladaw mung, grai katsi pyaw nna, myit hta kabu pyaw nga ai aten re. Tinang galaw ai sut masa gambum ni hpe ginchyum dat nna amyat garan la ai, nsi nai si, ja mam, namsi namsaw mangai shu la ai, dusat yam nga, sagu bai nam, u, wa mayat maya law htam ai aten mung re. Ramma ni mung ‘nja nja nra nra’ sha nga nna, tinang a shawang myit kaba shingjawng ai aten re. 

Ndai aten hta mungkan masha ni law law wa tinang kadai re, Shi kadai rai nga ai, shanhte kadai rai nga ma ai hpe dawdan la na aten mung rai nga ai. Ningrai kadai mung, tinang a kamhpa na, tsawra na, sut su na, chyechyang na, lawt wa na, Madu hpe tam la, lata la nga ai aten re. Raitim, shangai wa sai Yesu gaw, kadai rai nga ai hpe anhte n chye kau ai sha, yup su sun rai shaning shagu Hkrisamat hpe galaw nga ga ai. Dai majaw, Yesu gaw Mungkan a Madu, Ngwipyaw ai Du Hkristu rai nga ai hpe, daining na Hkrisamat hta jawm myit yu n-gun la sa wa ga.”

1. Yesu shangai wa ai gaw, Mungkan e kaba dik ai Atsam Marai langai hpe shadan dan ai re
Yesu shangai wa ai lam gaw, mungkan a kaba dik ai daru magam atsam marai (power) hpe gumlang kau na matu, rai nga ai. Yesu shangai ai aten na mungkan hpe ga-up sha nga ai atsam kaba langai gaw Roma Hkawseng Magam Augustu wa a uphkang ai lam rai nga ai. Shi hte shanhte Roma ni a uphkang lai sa hte dip gamyet da nga ai re.  

Ya, Palestina mung gaw, Suri mungdaw kata na Herod hkawhkam wa up sha nga ai mungdan langai rai nga ai. Roma hkawseng uphkang masa lam gaw, mungkan kasu gabrawng n nga hkra, zim brep rai, shanhte a simsa lam hpe mahkyu da nga malu ai.  Dai hpe Latin ga hta, ‘Pax Romana’ nga ai. Hpa majaw nga yang, ‘hpyen laba lai hte jahkrit dip kamyet shama nna, simsa lam hpe gawgap ai lai, rai nga ai.  Dai majaw, Roma hkawseng mungdan ni a kata ‘tsepkawp simsa ai lam’ nga ai. Hpa majaw nga yang, shanhte hpe kadai mung n lu gumlang kau ma ai majaw re.

Raitim, tengman lam, ngwipyaw ai lam hte ‘Orderly System—Htung tara lai’ n nga ai nga Chyum ninghkrin William Barclay htai dan nga ai. Dai majaw, Roma hkawseng mungdan kata e yubak lam hkrai pri rai nga ai.  Dai lam ni gaw, hkawseng magam ni a masha sat ai lam, ga shadawn--Herod hkawhkam gaw n tara ai hku ‘hkanse kawn’ hta sha ai lam, hkawseng magam wa hpe nawku ai htung hte Karai Kasang hpe gumlang ai lam ni, grai sawng wa ai.

Yuda masha ni kata hta mung, Karai Kasang kata hkawhkam, hkinjawng, reng ai amyu nga nna gumrawng nga timung, ‘sagu hpyi hpun ai bainam zawn, n’tsa e mahkaw hprwi, npu e hka lwi’ nga ai hte maren, Karai Kasang hpe shanhte a arawng aya hte awu asin di kau manu ai.  Chyoipra dum ai, san seng dum ai, hkik dum ai, chye dum ai, ja dum ai, n hkru n kaja ai myit hte sha ga-up nga ai. Grau sawng ai gaw, shanhte a yubak hpe pi shanhte n mu, n dum, n chye mat hkra, rai mat wa sai. Yesu shangai wa ai gaw, Shi a amyu hpe tinang a yubak mara kaw nna, hkyehkrang la na matu rai nga ai.  

Mungkan a arawng aya lam a majaw, anhte a Mungmasa dukaba ni, hpung sara kaba ni, tinang yubak lu ai n dum ai sha, nga nga ga ai. Tinang a yubak lam ni hpe n dum n chye nna, asak hkrung nga ai lam gaw, hkrat sum na ninghpang kaba rai nga ai lam hpe, Amerikan Hpung-up sara kaba Hans Finzel wa ka da ai. Anhte a marin marit ai myit, law hpa ai myit hte arawng aya tam ai myit jasat ni a majaw, yubak hta lup nga ai Yuda masha Roma hkawseng ni a matu mung, Yesu gaw yubak kaw na shalawt ya na shangai wa sai.

Yesu shangai wa ai gaw, mungkan a atsam marai yawng hta grau ai kaba dik ai atsam langai hpe shadan dan nga ai. Yesu gaw yubak kaw nna hkyehkrang la ai wa, hkyehkrang lam a Madu Shi nan rai nga ai.  Kadai Roma ni, Germany ni a atsam marai snr mungkan a daru magam atsam marai (power) mung, hkyehkrang la lu ai power hte yubak kaw na shalawt ya lu ai power n nga ai.  Anhte ni ndai kaba dik ai hkyehkrang la ai power langai hpe, dai ni nan hkam la na matu rai nga ai law.  Ndai atsam marai gaw, masha wa hpe jahten sharun ai atsam marai n re, masha hpe hkye la ai atsam marai she, rai nga ai.

2. Yesu shangai wa ai gaw Myit Masin Tingnyang kata Hkaw dung na matu re
Yesu shangai wa ai lam gaw, shinggyim masha ni a myit masin tingnyang hta ‘hkaw dung’ na matu hte mungkan a hkawhkam majing rai nga ai hpe madun dan nga ai. Mahte gaw ‘Yesu gaw Yuda ni a hkawhkam majing’ re lam hte ‘Yuda ni a ningbaw kaba majing’ rai nga ai lam hpe, ahkyak gawak nna madi madun nga ai. Sara kaba Hanson gaw ndai hpe ‘Du’ nga nna, lang da ai gaw Yuda ni hkikhkam ai, hkawhkam, du, ningbaw ningla ni law law nga lai wa sai hpe bai myitdum shangun ai.

Dai ni gaw hkikhkam ai ja, sutgan, hpyendap kaba, magam tingnyang hta dung nna, up na lam htum mat sai. Ndai aten, Yuda ni shanhte a hkawhkam tingnyang shamat kau nna, Roma hpyen gumshem ni a npu e mayam yam nga ai ten re. Dai majaw shanhte a npu e hkrit tsang hpa, hku hku hpang gara ai, matsan mayan ai, machyi makaw ai, jahten labye re lam ni, n kam n sham ai lam ni, matsan chyaren re ai lam ni, ana ahkya zinli amyu myu re ai ni hkrai pri, rai nga ai. Dai majaw, shanhte myit mada ai ‘Meshia gaw Roma uphkang lai hte Romma hkawseng magam ni hpe gumlang kau na Dawi Hkawhkam zawn hpyen ni hpe gumlang kau na share shagan wa’ rai na hpe nan, myit mada ala nga ai re.

Yesu gaw masha myit masin kata uphkang ai hkawhkam majing she rai nga ai.  Dai rai, Yesu shanu ai tingnyang gaw, Hkawhkam Herod a hkikhkak ai hkawhkam hkaw hta n re.  Herod gaw marin marit lawhpa nna ladu lai n’tsen ai myit jasat rawng ai wa re. Dai majaw, Herod hkawhkam gaw asak kaba magang, Yuda ni hpe zingri sat magang rai wa sai nga nna, labau hta mu lu ai.  Herod Hkawhkam a myit masin hta, Yesu hkaw dung na malai, shi a law hpa ai hte marin marit ai n ju n dawng manawn masham ai, mungkan a myit hte hkrai, hpring chyat rai nga ai.

Arawng aya hte mungkan a lam ni hkrai hpring shara la ai myit masin hta, Yesu shara la na shara n nga mat sai. Yuda, Hparashe hte Saduke, Laika Ka Sara ni mung, tinang a arawng aya hpe chyu sha myitlawm, tinggyeng ga-up nga ai. Dai rai, Yesu ngu ai gaw shanhte a matu ‘lachyum n nga ai gasi kaman nan’ rai mat ai.  Shanhte a myit masin hta mung ‘ngai’ ngu ai tinggyeng myit sha, shara la mat ai majaw, Yesu hkaw dung n mai mat ai. Raitim, mungkan hkawhkam, shangai wa sai Yesu a lagaw npu taw na, uphkang hkam ai Magu Hpaji rawng ai ni gaw, Yesu hpe nawku daw jau ai hte reng grau dik ai sutgan ni hte sak jaw lu masai.

Bai, Yesu gaw wenyi hta matsan mayan hkrum nna, Shi hpe tam nga ai ni, Shi hpe marit let myit masin shajin chyinghka hpaw ala nga ai ni a matu, rai nga ai. Sagu rem ai ni a myit masin hta Karai Kasang a mungga dik wa sai.  Karai Kasang hpe ala nga ai, tengman lam hpe kadai n sawn ya tim galaw nga ai ni a myit masin gaw, ‘Yesu hkawhkam a Tingnyang’ nan rai nga ai. Mungkan hta kaba dik ai shut lam gaw, Karai Kasang hpe chye tim, kamsham wa sai raitim, shingdu tawn kau ai lam re nga, Karai masa ninghkrin langai tsun ai.

Mungkan mungdan ni Mungkan a hkawhkam tingnyang gashun hkat nna gasat si htum lai wa masai.  Ga shadawn-- Greek Hkawhkam Alexander The Great mung mungkan ting hpe gasat la nna shi a hkawhkam tingnyang hta hkaw dung let hkrat sum mat wa sai.  Raitim, Yesu gaw Mungkan masha ni a myit masin hta hkaw dung ai Htani Htana Hkawhkam nan rai nga ai.  Anhte yawng gaw hkawhkam lu nga ga ai.  Nang kadai hpe hkaw dung shangun na rai ta?  Mungkan masha ni gaw tinang a lagaw lata, myi, na, bawnu, hkum hkrang ni hpe madung shamyet shanat nna magam shachyen nga ai re. 

Yesu chyu sha myit masin hte amu galaw nga ai re.  Shinggyim masha ni gaw masha a madang, manu hpe shanhte myit jasat, myit masin, myit n sam hpe shen yu nna she dawdan chye ai. Yesu gaw yubak masha hpe hkyen la nna ngwipyaw ai hpe shaman ya ai.  Anhte hte arau nga ai htani htana myit masin Hkawhkam nan rai nga ai.

3. Yesu shangai wa ai gaw, shi a Mungdan Lam hpe ndau ai lam re 
Yesu shangai wa ai lam gaw Shi madu ai Mungdan rai nga ai lam hpe ndau ai lam re. Shinggyim masha ni madu tawn ai-- n-gun ja dik ai Roma ni uphkang da ai mungkan de snr Yuda ni zawn nawn ai Karai Kasang hte shanhte a Hkawhkam mungdan de sa du ai Manam snr Chyasam langai n re.

Bai, n hkru lam, marin marit ai lam, lawhpa nna yubak hpring ai mungkan de Shi hte seng ai hku nna sa shangai wa ai mung n re. Kawa Karai Kasang a matsun hte maren, shangun dat ai majaw sha, kam tim n kam tim aming shaprai jahkring sa nga ai mung n re. Mungkan masha ni nau myit mada shara n nga nna, tsadan a mayam npu kaw nga ai mungkan masha ni hpe hkye la na, sa du shachyen ya ai sha mung n re. Shawng na Karai Kasang a yaw shatawng shada ai masing hte maren, Karai Kasang gaw, kasha Yesu hku nna, Shi madu ai mungkan de sa du ai lam, she re.

Ndai hpe Rev. Doctor Ola Hanson gaw, ‘Madu sharawng awng ai shaning hkaw dan na matu’ nga, Luka 4:19 hta ka gale da nga ai. Ndai Chyum ga gaw Ga Shaka Dingsa Prat na Jubili Shaning hte lachyum bung pre ai lam nga ai. (Jawjau Laika 25)  Ndai hta Karai Kasang gaw, shalawt ai wa, hka shaprai shangun ai wa, lamu ga madu, mayam madu Shi nan rai nga ai hpe mu lu ai. Dai hta n-ga, nai mam, malu masha jaw sha ai mung Karai Kasang nan rai nga ai lam, Karai masa hpe mu lu ai.

Ya, Yesu shangai wa ai lam gaw, Jubili Karai masa hta grau ai lam hpe dum ra ai. Yesu shangai wa ai lam gaw mungkan ‘Nga Yawng Nga Pra ni a Madu’ majing gaw Shi nan rai nga ai majaw, anhte tinang nta buga mungdan de wa ai zawn, Shi a ga de wa ai she re. Dai majaw, Shi ra ai hku Shi a nta buga hte shi a masha ni a matu amu galaw na lam, rai nga ai.

Shi hku nna, shalawt mayu yang shalawt na, machyi shamai mayu yang machyi shamai na, si ai ni hpe sharawt mayu yang sharawt na, nat shaden kau na, nbung laru hpe daru na, myikyaw ai ni hpe shamai ya na, ngwipyaw ai lam hpe jaw na, ngu ai lam ni hpe kamsham ai ni snr n kamsham ai ni hpe Karai Kasang a hpung shingkang, Shi a mungdan re lam hpe ndau na matu ‘kumla’ madun dan ai lam mung, rai nga ai.

Grau nna, Tsi du (Doctor) Luka gaw Mahte hte n bung ai hku nna, Yesu shangai wa ai lam hpe grai dam lada ai hku htawng dan ya nga ai. Dai gaw Yesu shangai sa wa ai gaw-- sai, hpaji  madang, ru sai, num, la n gin hka ai sha ‘shi sharawng awng ai masha ni hta’ nga ai ‘ga’ gaw ‘shi sharawng awng ai mungkan masha ni yawng’ hta ngu ai lachyum re. Ndai ga gaw, Yesu gaw Mungkan ting Mungkan masha yawng a madu rai nga ai hpe madi madun ya ai re. Ndai lam gaw, Mungkan ndai a Madu majing gaw Yesu nan rai nga ai lam re.  Dinghta shinggyim masha ni chyawm gaw, mungkan hpe arawng aya, sutgan hte lai baw hkum sumhpa hte madu na shakut nga ai re.  

Bai, tsadan mung lai ladat law law hte Mungkan hpe madu shakut nga ai re.  Raitim mungkan a madu majing gaw Yesu nan rai nga ai. Dai hpe myitdum let anhte shada da mara raw, garum pawn ba, gawgap sharawt hkat let, Madu Yesu ngu ai Madu langai a woi awn ai npu e taw nga let, kahkyin gumdin nga nna, Madu Yesu gaw hkawhkam Madu Dukaba majing rai nga nna, ndai Ninggawn Tawa hte Mungkan ting gaw Yesu uphkang nga ai shaning rai nga ai hpe jawm kabu ndau, hkap la, hkan sa nga na, rai nga mali ai law.

Shingrai, ndai mungkan hta mungkan a ‘yubak atsam marai (power)’ hpe dang kau lu ai atsam kaba gaw du wa sai re. Dai atsam kaba gaw shangai wa ai Yesu hta mu lu ai hte yubak hpe shalawt kau ya sai. Kaning re ai mungkan a atsam marai (power) mung yubak kaw na dat dat kau ya lu ai atsam marai (power) n nga ai hta n ga, yubak shabyin dat ya ai lam hkrai, rai nga ai. Ndai daru magam atsam marai ningja (power) hte shangai wa ai Yesu gaw, myit masin kata hkaw dung ai Hkawhkam rai nga ai.

Dai re ai majaw, anhte mungkan masha ni hpe hkyehkrang la ai Yesu a amu gaw, "myit masin sasana magam" nan rai nga ai.  Mungkan masha ni a matu alak mi shangai sa wa ai Yesu gaw Shi uphkang nga ai lam hpe, ndau nga ai re.

“Tsawra ai hpunau ni e...ndai Hkrisamat Aten hta anhte yawng mungkan a Madu majing gaw Yesu rai nga ai hte, ngwipyaw ai Du nan rai nga ai hpe dum nga let, kamsham ai hte ngwipyaw chyeju hkam la lu u ga law.”

Laika ka ai wa Shawng Htoi gaw Nawng Nang Jinghpaw Wunpawng Chyum Hkawlik e sharin sara langai hku galaw nga ai wa re.